Dám bị ghét

Thuyết nguyên nhân giải thích hành vi hiện tại bằng quá khứ: tôi thế này vì ngày xưa đã xảy ra chuyện kia. Adler đi theo hướng ngược lại, gọi là thuyết mục đích: ta hành động để phục vụ một mục đích ở hiện tại. Vì thế không phải trải nghiệm, kể cả sang chấn, quyết định ta, mà là ý nghĩa ta gán cho nó. Triết gia nói cả cơn giận cũng vậy: nó không bộc phát ngoài ý muốn, mà được tạo ra để đạt một điều gì đó, chẳng hạn để áp đảo người kia.

Thử áp dụng Lần tới khi nổi giận, tự hỏi: mình đang muốn đạt được điều gì bằng cơn giận này?

Adler gọi cách mỗi người nhìn bản thân và thế giới là lối sống, và theo ông, đó là thứ ta đã chọn chứ không phải tính cách bẩm sinh. Đã chọn được thì cũng chọn lại được. Người ta không thay đổi không phải vì không thể, mà vì đã quyết định không đổi: giữ lối sống quen thuộc, dù chẳng hài lòng, vẫn dễ hơn phải lấy can đảm để thay đổi. Viện cớ người khác hay hoàn cảnh để né tránh là điều Adler gọi là lời nói dối cuộc đời.

Thử áp dụng Viết ra một câu "tôi vốn là người…" bạn hay dùng, rồi hỏi nó đang giúp bạn né tránh điều gì.

Adler cho rằng mọi phiền não của con người, xét đến cùng, đều liên quan đến người khác. Cảm giác tự ti vì thế là chuyện bình thường, thậm chí có ích khi ta so mình với hình mẫu lý tưởng của chính mình để tiến bộ. Vấn đề chỉ bắt đầu khi nó thành phức cảm tự ti, lúc ta dùng điểm yếu làm cái cớ để không làm, hoặc thành phức cảm tự tôn, lúc ta cố tỏ ra hơn người bằng khoe khoang, bám vào hào quang, thậm chí khoe cả bất hạnh của mình.

Thử áp dụng Tìm một câu "vì tôi…, nên tôi không thể…" của chính bạn, và thử làm ngược lại một lần.

Khi coi người khác là đối thủ, ta không thể xem họ là bạn đồng hành, và mỗi thành công của họ thành một thất bại của mình. Adler khuyên chuyển từ quan hệ dọc, nơi người trên phán xét người dưới, sang quan hệ ngang, nơi mọi người khác nhau nhưng bình đẳng. Nếu bị kéo vào một cuộc tranh giành quyền lực, hãy rút ra; nhận mình sai khi mình sai không phải là thua. Cũng vì thế, Adler không khen cũng không chê, mà chọn khích lệ, chẳng hạn bằng một lời cảm ơn.

Thử áp dụng Hôm nay, thay một lời khen kiểu chấm điểm bằng một lời cảm ơn cụ thể.

Phần lớn căng thẳng trong quan hệ đến từ việc xen vào nhiệm vụ của người khác, hoặc để người khác xen vào nhiệm vụ của mình. Câu hỏi để phân định rất đơn giản: cuối cùng ai sẽ gánh hậu quả của lựa chọn này? Chuyện con có học bài hay không là nhiệm vụ của con; người khác nghĩ gì về bạn là nhiệm vụ của họ. Từ đó, sách khuyên từ bỏ nhu cầu được thừa nhận, vì sống để được khen là sống theo kỳ vọng của người khác.

Thử áp dụng Với chuyện đang khiến bạn căng thẳng, hỏi ai sẽ gánh hậu quả cuối cùng; nếu không phải bạn, buông nó ra.

Tên sách bắt nguồn từ chính ý tưởng này. Nếu bạn sống theo cách của mình, chắc chắn sẽ có người ghét bạn; muốn không bị ai ghét thì phải chiều theo mọi kỳ vọng, tức là đánh mất tự do. Triết gia không khuyên cố tình gây ghét. Ông chỉ muốn nỗi sợ bị ghét đừng quyết định thay bạn. Can đảm ở đây không phải để chống lại ai, mà để sống đúng với mình.

Thử áp dụng Từ chối một lời đề nghị mà bạn chỉ định nhận vì sợ người kia phật ý.

Đích đến của các mối quan hệ theo Adler là cảm thức cộng đồng: cảm nhận mình thuộc về và gắn bó với người khác. Nó được xây từ ba thứ: chấp nhận bản thân như đang là, tin tưởng người khác vô điều kiện, và cống hiến cho người khác. Theo triết gia, hạnh phúc chính là cảm giác mình có ích, và chỉ cần tự mình thấy vậy, không cần ai thừa nhận. Ông cũng khuyên sống trọn ở đây và bây giờ, coi cuộc đời như một điệu nhảy hơn là con đường dẫn tới đích.

Thử áp dụng Hôm nay, làm một việc nhỏ có ích cho người khác mà không kể với ai.