Ikigai — Đi tìm lý do thức dậy mỗi sáng

Ikigai thường được hiểu là lẽ sống: điều khiến mỗi ngày của bạn có ý nghĩa. Theo hai tác giả, ai cũng có một ikigai, chỉ là nhiều người chưa tìm ra. Sách minh họa bằng sơ đồ bốn vòng tròn: điều bạn yêu thích, điều bạn giỏi, điều thế giới cần và điều bạn được trả tiền để làm. Còn với nhiều người Nhật, ikigai giản dị hơn nhiều: chỉ cần mỗi sáng có một việc mình muốn làm.

Thử áp dụng Viết vài dòng cho từng vòng trong bốn vòng tròn, rồi tìm chỗ chúng trùng nhau.

Quy tắc đầu tiên của sách là luôn năng động. Ở Ogimi, hai tác giả gặp nhiều cụ ông, cụ bà đã rất cao tuổi mà ngày nào cũng bận rộn, và cho rằng nhiều người Nhật chẳng bao giờ thật sự nghỉ hưu theo kiểu buông hết mọi việc. Điều đáng giữ không phải là làm việc đến già, mà là đừng rời bỏ điều mình yêu thích và làm giỏi: ai bỏ nó quá đột ngột dễ thấy đời sống bỗng trống rỗng.

Thử áp dụng Chọn một việc bạn muốn giữ cả khi đã thôi đi làm, và dành cho nó một buổi trong tuần này.

Người Okinawa có thói quen hara hachi bu: dừng ăn khi thấy no khoảng 80%, trước khi no căng. Bữa ăn của họ rất đa dạng, gồm hàng trăm loại thực phẩm, trong đó rau củ chiếm phần lớn. Về vận động, sách không khuyên tập nặng mà đề cao sự đều đặn, với những bài nhẹ nhàng như radio taiso (thể dục theo đài), yoga, thái cực quyền hay khí công. Điều quan trọng là ngày nào cũng cử động.

Thử áp dụng Ở bữa tối nay, dừng đũa khi thấy gần no và đợi vài phút rồi mới quyết định ăn thêm.

Ở Okinawa, nhiều người thuộc một moai, tức nhóm bạn gắn bó lâu năm, cùng góp tiền, cùng sinh hoạt và giúp đỡ nhau. Hai tác giả coi cảm giác được nâng đỡ ấy là một phần lý do khiến người già ở đây sống an tâm. Tinh thần này trở lại trong ba quy tắc của sách: sống giữa những người bạn tốt, mỉm cười để thư thái và dễ kết bạn, và biết ơn những gì nuôi dưỡng mình mỗi ngày.

Thử áp dụng Rủ vài người bạn thân hẹn một buổi gặp cố định mỗi tháng, dù chỉ để đi bộ cùng nhau.

Hai tác giả gắn ikigai với trạng thái trôi, khái niệm của nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi: lúc ta đắm mình vào một việc đến mức quên cả thời gian. Sách gợi ý ba cách để dễ đạt trạng thái trôi: chọn việc khó vừa sức, nhỉnh hơn khả năng hiện tại một chút; đặt mục tiêu rõ ràng, cụ thể; và tập trung vào một việc duy nhất, ở nơi không bị xao nhãng. Theo sách, dành nhiều thời gian hơn cho những việc đưa bạn vào trạng thái này là một cách sống gần hơn với ikigai.

Thử áp dụng Chọn một việc hơi khó so với sức mình, cất điện thoại sang phòng khác và làm liền 30 phút.

Sách giới thiệu hai liệu pháp đi tìm ý nghĩa theo hai hướng khác nhau. Liệu pháp ý nghĩa (logotherapy) của Viktor Frankl, tác giả cuốn Đi tìm lẽ sống, giúp con người tìm ra lý do để sống, điều nâng đỡ họ qua cả những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Liệu pháp Morita của Nhật thì khuyên đừng cố kiểm soát cảm xúc: cứ chấp nhận chúng và tập trung vào việc trước mắt, vì cảm xúc sẽ thay đổi theo hành động.

Thử áp dụng Khi thấy chán nản, gọi tên cảm xúc đó ra, rồi vẫn làm bước nhỏ đầu tiên của việc cần làm.

Người có ikigai rõ ràng vẫn theo đuổi nó khi gặp khó khăn, đúng tinh thần câu tục ngữ Nhật nana korobi ya oki: ngã bảy lần, đứng dậy tám lần. Sách mượn thêm khái niệm phản mong manh của Nassim Nicholas Taleb: không chỉ chịu được cú sốc mà còn mạnh lên nhờ nó. Hai quan niệm Nhật khác giúp sống nhẹ nhàng hơn: wabi-sabi thấy cái đẹp trong sự không hoàn hảo, không vĩnh cửu, còn ichi-go ichi-e nhắc rằng mỗi khoảnh khắc chỉ đến một lần.

Thử áp dụng Nghĩ lại một lần vấp ngã gần đây và viết ra điều nó đã giúp bạn mạnh lên.