Binh pháp Tôn Tử

Sách mở đầu bằng thiên Kế, vì theo Tôn Tử, kết quả đã ngã ngũ từ trước trận đánh: bên nào tính toán kỹ hơn thì nắm phần thắng, tính sơ sài thì thua. Ông đưa ra ngũ sự, năm yếu tố để so sánh hai bên: Đạo (lòng người đồng thuận), Thiên (thời tiết, thời điểm), Địa (địa thế), Tướng (tài năng người chỉ huy) và Pháp (kỷ luật, tổ chức). Chiến tranh là việc sống còn, nên không thể khởi sự chỉ vì một phút hăng hái.

Thử áp dụng Trước một quyết định lớn, chấm điểm bạn và đối thủ theo năm yếu tố của ngũ sự.

Với Tôn Tử, thắng nhiều trận chưa phải đỉnh cao; đỉnh cao là khiến đối phương chịu khuất phục mà không cần giao chiến. Thiên Mưu công xếp các cách đánh từ tốt đến kém: phá mưu kế của địch, phá liên minh của địch, đánh quân địch, và kém nhất là công thành. Thiên Tác chiến nói thêm lý do: chiến tranh kéo dài làm hao tổn quốc lực, nên nếu buộc phải đánh thì cần thắng nhanh. Trong kinh doanh, điều này giống như tìm lối đi riêng thay vì lao vào cuộc chiến giá cả.

Thử áp dụng Với một xung đột đang có, tìm một cách giải quyết không cần đối đầu trực diện.

Đây là nguyên tắc được nhắc đến nhiều nhất, nằm trong thiên Mưu công. Hiểu cả mình lẫn đối phương thì hiếm khi gặp nguy; chỉ hiểu mình thì thắng thua ngang nhau; không hiểu bên nào thì trận nào cũng mạo hiểm. Thiên cuối, Dụng gián, nói rõ hiểu biết ấy đến từ đâu: từ những con người nắm được tình hình địch, không phải từ bói toán hay phỏng đoán. Ngày nay, đó là hiểu đối thủ, khách hàng và điểm mạnh, điểm yếu của chính mình trước khi quyết định.

Thử áp dụng Liệt kê ba điểm mạnh, ba điểm yếu của bạn, rồi làm tương tự cho đối thủ chính.

Thiên Quân hình dạy rằng người giỏi đánh trận trước tiên làm cho mình không thể bị đánh bại, rồi kiên nhẫn chờ lúc đối phương để lộ sơ hở. Không thua nằm trong tay ta; thắng được hay không lại tùy vào sai lầm của địch. Vì vậy, phần lớn công sức dồn vào chuẩn bị và phòng thủ, không phải vào những đòn tấn công liều lĩnh. Lý tưởng nhất là khi hai bên chạm trán, phần thắng đã nằm sẵn trong tay.

Thử áp dụng Trước khi tính chuyện tấn công, vá lại lỗ hổng lớn nhất của chính bạn.

Thiên Binh thế phân biệt hai cách đánh: chính là cách đánh chính quy để giữ thế trận, kỳ là nước đi bất ngờ để giành thắng. Hai thứ phối hợp với nhau thì biến hóa không cùng, như chỉ có năm âm mà tạo ra vô số giai điệu. Thế là đà sức mạnh sinh ra từ vị trí và thời điểm, giống dòng nước xiết đủ sức cuốn trôi cả đá. Sách cũng nói thẳng rằng dụng binh dựa vào sự lừa dối: khiến đối phương đánh giá sai sức mạnh và ý đồ của mình.

Thử áp dụng Giữ phần việc nền tảng thật đều đặn, và chuẩn bị sẵn một nước đi mà đối thủ không ngờ tới.

Thiên Hư thực khuyên tránh chỗ mạnh (thực) của địch mà đánh vào chỗ yếu (hư), đồng thời giữ thế chủ động: điều khiển đối phương, đừng để đối phương điều khiển mình. Tôn Tử ví quân đội với nước: nước không có hình dạng cố định, tránh chỗ cao mà chảy về chỗ thấp; quân cũng phải đổi cách đánh theo tình hình của địch. Thiên Quân tranh thêm ý dĩ vu vi trực: đi đường vòng mà vẫn đến trước đối phương.

Thử áp dụng Tìm một nhu cầu khách hàng mà các đối thủ lớn đang bỏ ngỏ.

Thiên Hỏa công cảnh báo rằng cả vua lẫn tướng đều không được để cơn giận quyết định chuyện đánh hay không: giận rồi sẽ nguôi, còn thiệt hại có khi không cứu vãn được. Sách nêu năm phẩm chất của tướng giỏi là Trí, Tín, Nhân, Dũng, Nghiêm, cùng năm điều nguy hiểm: liều chết, tham sống, nóng giận, quá giữ danh tiết, quá thương dân. Điểm yếu nào cũng có thể bị đối phương lợi dụng. Thiên Cửu biến còn cho rằng có những mệnh lệnh của vua mà tướng ngoài trận không nên nhận.

Thử áp dụng Khi đang bực, hoãn mọi quyết định quan trọng sang ngày hôm sau.